Een gebouw kan zijn energievraag in de tijd verschuiven. Het warmt eerder op of stelt zijn vraag uit, zodat het minder stroom afneemt op momenten dat het net vol zit. Vloeren, muren en lucht houden de warmte vast, waardoor de gebruiker geen verschil merkt.
Netcongestie: wat het betekent voor je gebouw en hoe je het oplost
Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet op bepaalde momenten meer stroom moet transporteren dan het aankan. Netbeheerders kunnen dan geen nieuwe of zwaardere aansluitingen toekennen. Halverwege 2026 stonden er bij de regionale netbeheerders 15.498 aanvragen van grootverbruikers op de wachtrij. Sinds 1 juli 2026 kunnen ook kleinverbruikers in congestiegebieden op een wachtrij belanden.
Voor gebouweigenaren raakt netcongestie aan uitbreiding, elektrificatie en kosten. Op deze pagina lees je wat netcongestie is, wat je gebouw ervan merkt en welke oplossingen er zijn, voor één gebouw en voor gebouwen die samenwerken.

Wat is netcongestie?
Het stroomnet heeft een maximale capaciteit, net als een snelweg. Op de meeste momenten is er ruimte genoeg. Op piekmomenten willen te veel partijen tegelijk stroom afnemen of terugleveren. Dan ontstaat er een file op het net.
Een netbeheerder moet het net veilig houden. In een congestiegebied kent hij daarom geen nieuwe transportcapaciteit meer toe tot het net is uitgebreid. Een nieuwe aansluiting of een zwaardere aansluiting komt dan op een wachtrij.
Netcongestie speelt in twee richtingen. Bij afname willen te veel partijen tegelijk stroom gebruiken, bijvoorbeeld op winterochtenden. Bij teruglevering willen te veel zonneparken en daken tegelijk stroom invoeden, bijvoorbeeld op zonnige middagen. Voor gebouwen speelt vooral afname.

Hoe groot is het probleem?
Halverwege 2026 telde de wachtrij voor afname bij de regionale netbeheerders 15.498 aanvragen van grootverbruikers. Dat aantal groeide eind 2025 nog met ongeveer 1.000 aanvragen per half jaar. In de eerste helft van 2026 honoreerden de netbeheerders 1.699 transportverzoeken, meer dan in heel 2025.
De knelpunten liggen onder meer in Noord-Holland, Utrecht, Gelderland, Flevoland, Zuid-Holland en Noord-Brabant. Het kabinet schreef in juni 2026 dat delen van Noord-Brabant een kritieke aanpak vragen. In regio’s als Zeeland en Oostzaan maakten netbeheerders met flexibel gebruik en extra capaciteit ruimte vrij voor honderden wachtenden.
Netuitbreiding kost jaren. Tot die tijd draait het om het slimmer benutten van het net dat er ligt.
Wat merkt jouw gebouw van netcongestie?
Uitbreiden wordt lastig
Een nieuwe vleugel, extra laadpalen of een groter datacenter vraagt meer vermogen dan de huidige aansluiting levert. In een congestiegebied moet de netbeheerder het net eerst versterken voordat hij die extra capaciteit kan toekennen. Volgens Rabobank wacht een bedrijf dan grote kans vijf tot tien jaar. Zo’n uitbreiding moet je dus jaren vooruit plannen, of oplossen binnen de aansluiting die er al ligt.
Van het gas af kost netcapaciteit
Een gebouw dat overstapt op een warmtepomp, verbruikt meer stroom en krijgt hogere pieken op koude ochtenden. Die extra pieken passen niet altijd binnen de huidige aansluiting.
Het tijdstip van verbruik gaat geld kosten
Op het hoogspanningsnet betalen grootverbruikers sinds 2025 tijdsafhankelijke nettarieven. Netbeheer Nederland stelde in maart 2026 voor om die tarieven ook in te voeren voor grootverbruikers op de regionale netten. De ACM besluit daar eind 2026 over. Gaat het voorstel door, dan betaal je meer voor stroom die je op een druk moment afneemt.
Oplossingen voor één gebouw
Pieken verlagen met slimme sturing
De goedkoopste netcapaciteit is de capaciteit die je niet nodig hebt. Een gebouw dat zijn pieken verlaagt, past langer binnen zijn huidige aansluiting en kan soms met minder gecontracteerd vermogen toe.
Een gebouw houdt warmte vast in vloeren, muren en lucht. Een algoritme dat weet hoe snel elke zone afkoelt, kan een uur eerder verwarmen en daarna een piek overslaan. De gebruiker merkt er niets van, omdat de temperatuur binnen de comfortgrenzen blijft. AI tegen netcongestie werkt zo met de massa van het gebouw als buffer, zonder batterij of verbouwing.
Alternatieve transportrechten
Wie op de wachtrij staat, kan soms eerder aan de slag met een transportrecht dat minder zekerheid biedt. Bij een non-firm ATO is de capaciteit niet altijd beschikbaar. Daar staat ongeveer 50% korting op het transporttarief tegenover. Er bestaan ook varianten met vaste tijdsblokken waarin je wel transport krijgt. Een gebouw dat zijn verbruik kan plannen, haalt meer uit zo’n contract.
Een flexibel transportcontract
Netbeheerders sluiten contracten af met partijen die hun verbruik kunnen beperken op drukke momenten. Een voorbeeld is het capaciteitssturingscontract (CSC): je spreekt af dat de netbeheerder je verbruik op bepaalde momenten mag begrenzen, tegen een vergoeding. Het kabinet heeft de voorwaarden van het CSC in 2026 herzien en aantrekkelijker gemaakt. Daarnaast schrijven netbeheerders flextenders uit. Liander zoekt bijvoorbeeld tot 750 MW aan flexibel vermogen.

Samenwerken met andere gebouwen
Eén gebouw kan zijn pieken verschuiven. Meerdere gebouwen samen kunnen veel meer. Hun pieken vallen zelden precies op hetzelfde moment, en die spreiding is waardevol voor het net.
Met een groepstransportovereenkomst (GTO) sluiten meerdere grootverbruikers samen één transportovereenkomst af met de netbeheerder. Elk bedrijf houdt zijn eigen aansluiting, maar de groep deelt de transportcapaciteit. Vanaf 1 januari 2027 moeten netbeheerders deze contractvorm aanbieden. Enexis sloot al een GTO af voor een bedrijventerrein in Nederweert.
Een GTO werkt alleen als de groep zijn gezamenlijke verbruik binnen het afgesproken vermogen houdt. Daar is afstemming voor nodig: wie verbruikt wanneer, en wie kan wachten?
Een energiehub gaat een stap verder. Bedrijven op een terrein stemmen opwek, opslag en verbruik op elkaar af. Het zonnedak van het ene bedrijf levert dan stroom aan de koelinstallatie van het andere, en een batterij vangt overschotten op voor later.
Omdat de pieken van de bedrijven zelden samenvallen, past de hub binnen minder netcapaciteit dan de bedrijven elk afzonderlijk nodig hebben. Een energiemanagementsysteem bewaakt per kwartier of de groep binnen het afgesproken vermogen blijft. RVO ondersteunt bedrijven met een stappenplan en praktijkvoorbeelden op het Kennisplatform Energiehubs.
Gebouwen verschillen in gebruik. Een kantoor verbruikt overdag, een sporthal in de avond, een school niet in de vakantie. Een zorginstelling draait de klok rond. Die verschillen maken samenwerking interessant. Een gemeente met tien locaties of een zorgorganisatie met meerdere panden kan zijn gebouwen laten optreden als één flexibele afnemer.
Afstemming met de hand is daarbij ondoenlijk. Iemand moet per kwartier weten welk gebouw kan wachten en welk niet. Een algoritme dat per gebouw en per zone vooruitkijkt, kan die afweging maken.
Wat AIMZ doet
AIMZ stuurt vandaag ongeveer 100 gebouwen aan met een zelflerend algoritme. Het algoritme kijkt per zone vier uur vooruit, bij elektrische systemen verder, en grijpt alleen in als de temperatuur buiten de comfortgrenzen dreigt te lopen. Gebouwen verbruiken zo gemiddeld 26% minder energie.
Op die voorspellingen bouwt AIMZ verder. We ontwikkelen een functie die pieken in het netgebruik verschuift naar rustigere momenten. De volgende stap is flexibiliteit bundelen over meerdere gebouwen, zodat een eigenaar met meerdere panden als één groep kan optreden.

Veelgestelde vragen
Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet op bepaalde momenten meer stroom moet transporteren dan het aankan. Netbeheerders kennen in zo’n gebied geen nieuwe of zwaardere aansluitingen meer toe, totdat het net is uitgebreid. Aanvragen komen dan op een wachtrij.
Halverwege 2026 stonden er 15.498 aanvragen van grootverbruikers voor afname op de wachtrij bij de regionale netbeheerders. Sinds 1 juli 2026 kunnen ook kleinverbruikers in congestiegebieden op een wachtrij komen.
Je kunt je pieken verlagen met slimme sturing, een flexibel transportcontract afsluiten zoals een capaciteitssturingscontract, of kiezen voor een alternatief transportrecht. Met andere bedrijven kun je een groepstransportovereenkomst afsluiten of een energiehub opzetten.
Met een groepstransportovereenkomst delen meerdere grootverbruikers één transportcapaciteit bij de netbeheerder. Elk bedrijf houdt zijn eigen aansluiting. Netbeheerders moeten deze contractvorm vanaf 1 januari 2027 aanbieden.

Benieuwd wat netcongestie betekent voor jouw gebouw?
Piet Jan Bloem, strateeg bij AIMZ, kijkt met je mee naar je gebouwen, je aansluiting en de mogelijkheden om pieken te verschuiven.
